Szukasz kursu specjalistycznego z BHP, SEP lub kursu na wózki widłowe? Kurs edukacyjny!

Nie wartościowanie, lecz ocenianie

Nasamprzód wypada porozumieć się z Czytelnikiem co do terminologii. Gdy ktoś komuś lub czemuś przypisuje jakąś wartość, mówimy, że – kogoś lub coś – ocenia. Rzadziej mówi się, że „wartościuje” (kogoś lub coś), chociaż potoczny sens obydwu słów jest jednakowy. Co innego, jeśli nimi posługiwać się rzeczownikowo. W takim wypadku oceny i wartości są to „rzeczy” różne. Oceny są to bowiem rezultaty czynności oceniania: np. rezultaty w postaci całych zdań, zwrotów, pojedynczych słów, a nawet choćby tylko gestów lub ekspresji mimicznej. Natomiast wartości są to domniemane – w czyichś oczach – obiektywne, cenne własności, czyli „ceny”: ludzi, ich postępowania, stosunków międzyludzkich, rzeczy danego rodzaju cech itp. Według tzw. zdrowego rozumu wydaje się oczywiste, że owe „ceny” są po prostu rezultatami czyichś ocen, bądź że przynajmniej pozostają w związku przyczynowym z czynnościami oceniania czegoś lub kogoś.

Jednakże temu to zdrowemu rozumowi od najdawniejszych czasów przeciwstawiano przekonanie, że wartości, jako „ceny”’ kogoś lub czegoś, tkwią w kimś lub czymś niezależnie od tego, w jaki sposób ktoś je oceniał. W ten sposób mimochodem wraz z objaśnieniem językowym wyłania się odwieczny problem wszelkiej nauki o wartościach, problem ich obiektywności. Ale o tym później.

Aby uniknąć nieporozumień, nie będzie tu mowy o wartościowaniu, lecz o ocenianiu, chociaż pojęć tych nie odróżnia się wyraźnie, a nawet zwykle się je utożsamia. Chodzi o uniknięcie możliwego domysłu, że wartościowanie jest po prostu równo- znaczne ze stwierdzaniem wartości obiektywnie istniejących. Mało tego. Ocenianie (czegoś lub kogoś) jest niewątpliwie czynnością subiektywną, czyjąś, chociaż uzależnioną od rozmaitych warunków obiektywnych. Natomiast „wartościowanie” wskazuje przynajmniej na chęć uniezależnienia się od procesów subiektywnych.

Zamiast „oceniać” i „oceny” mówi się też niekiedy „opiniować” i „opinie”. Są to pojęcia bliskoznaczne, ale nie jednoznaczne i w niniejszej pracy w zasadzie nie będą stosowane zamiennie. Wprawdzie opinie każą zazwyczaj domyślać się wartościowania, jednakże raczej indywidualnego (np. opinia personalna) niż porównawczego, celem wskazania na określone miejsce przedmiotu danych ocen w jakiejś skali wartości. Ponadto zawierają czasem aspekt socjologiczny (opinia publiczna). Co więcej, słowa „opinia” używa się nierzadko na oznaczenie czyjegoś poglądu na daną sprawę bez wyraźnego akcentu na wartościach, np. opinia rzeczoznawcy sądowego. Niemniej psychologia i socjologia opinii stykają się z psychologią ocen, do której przeważnie należą badania tutaj zrelacjonowane. W badaniach autora, względnie wykonanych pod jego kierunkiem, bliski związek tych dziedzin widoczny jest w zakresie informacji, dotyczących ocen intelektualnych.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.